BEN GENEL OLARAK FRENLER HAKKİNDA BİLGİ YAZAYİM....
FREN KONTROLÜ
Atelyede Fren Kontrolü: arızalı fren sistemleri onarımdan geçtikten sonra; muhakkak frenler kontrol edilmelidir ve bundan sonra yol testine çıkılmalıdır. Bu kontrol aynı zamanda yol testine hazırlık görevi görür.
Fren Sistemi Üzerinde Yapılacak Kontroller
A. Yapılacak İşler: Fren Sistemi Üzerinde Yapılacak Kontroller
- Tamir sırasında sökülen tüm parçalar yerlerine takıldıktan sonraki durumları gözden geçirilmeli gevşek görülen yerler sıkılmalıdır.
- Hidrolik sistemdeki boru bağlantıları gözden geçirilmeli sızıntı v.b durumlar varsa giderilmeli
- Hidrolik deposundaki seviye kontrol edilmeli, gerekirse ilave edilmeli
- Yapılan fren ayarları, küçük ayar, pedal ayarı v.b tekrar gözden geçirilmeli
- Pedala basılarak kontrol edilmeli, düşüklük, esneklik sertlik varsa giderilmeli
- Tamir bitince sistemin havası alınmalı
- El freni ayarı tam olmalı.
- Frenlerin eşit oranda tutup tutmadıkları torkanahtarı ile kontrol edilmeli (taşıt sehpada değerler eşit olmalı)
Araç Üzerinde Yapılacak Kontroller:
B. Fren tamirinden sonra yukarıdaki işlemler yapılırsa taşıt yol testine hazırdır diyemeyiz. Ayrıca bazı kontroller yapmak veya iyi durumda olduğuna emin olmak gerekirse ki yapılan iş emniyetli ve güvenli olsun.
- Bütün teker lastiklerinin havası eşit olmalı
- Lastik aşınmış durumları kontrol edilmeli
- Vasıtanın yükü kontrol edilmeli, normal yükle yola çıkılmalı
- Ön düzen ayarları düzgün olmalı (kaster, kamber açıları ve traking v.b)
- Vasıtanın süspansiyon tertibatı normal olmalı (yayları amortisör v.b)
- Tekerlek rulmanları tam ayarlanmış ve iyi durumda olmalıdır.
Test Yapılacak Yol Üzerinde Aranan Özellikler
C. Yukarıdaki işlemler gerçekleştikten sonra yol testine çıkılır. Fakat yol testi yapılacak (yerde de) yolda da bazı özellikler aranır.
- Kuru, temiz ve düz bir yol seçilmeli
- Yol meyilli ve toprak olmamalı
- Yol; kaygan olmamalı, kayganlık verecek havalarda yapılmamalı
- Yol; bombesi (sırt kesimi) fazla olmamalı
- Yol; yüzeyi tekerlekleri fazla sıçramamalı
Bu koşullar tamam olduktan sonra yol testine rahatlıkla geçilir ve arıza varsa, nereden olduğu çok rahat anlaşılır. Taşıt çok değişik süratlerde seyir halinde iken frenlere basılır, tutma mesafesi kontrol edilir. İzlere bakılarak veya taşıtın savrulup savrulmadığına frenler katkı da karar verilir. Gerekli arızalar bulunduktan sonra atelyedeki tekrar işlem yapılacak yine yol testine çıkılır. Arıza yoksa sorun değil
Not: Frenlere patinaj yaptıracak şekilde sert basılmalı
D. Fren testi sırasında kaydedilecek arızalar şunlardır.
- Fren pedalının sert olması(hareket etmemesi)
- Fren pedalı gevşek olur
- Pedal geç tutar (pedal hemen hemen döşemeye düşer)
- Pedal esnektir ve yaylanma yapar.
- Pedal çok yüksek olur(pedal kursu azalır)
- Pedal titrer (Fren tatbik edilince)
- Durdurma faaliyeti zayıf olur
- Frenleme sırasında vasıta bir tarafa çeker veya vasıta aniden durur (kazıklar)
- Çekme (bir tekerlekte sürtünme veya kilitleme)
- Sürüklenme veya kilitlenme (bütün tekerleklerde)
- Frenlerden biri ani olarak tutar. (O frenin hassasiyetinden)
- Frenler tutmaz
- Frenlerden sesler gelir
Bu ve buna benzer yol testi arızaları çıkabilir. Bu arızalar aşağıdaki cetvelde belirtilmiştir. Karşılaştırılacak arıza ve giderme yolları bulunur.
Fren testi sırasında kaydedilecek ayarlar şunlardır:
i. Fren pedalı esnek ve yumuşaktır
ii. Fren pedalı zayıftır veya düşüyor.
iii. Fren pedalı serttir veya frenlemeden sonra çok yukarıda kalıyor.
iv. Frenler ses yapıyor (gürültü veya çalıştı şeklinde)
v. Frenler çok hassastır ve aniden tutuyorlar veya fren yaparken taşıt bir tarafa çekiyor.
vi.Frenleme işi zayıftır büyük bir pedal kuvveti istiyor
vii. Bütün frenler tutukluk yapıyor
viii. Fren pedalı çok sert hareket etmez.
Bu ayarların doğmasına neden 4 ayrı grupta toplanan kısımlardır.
- Fren merkez pompası ve kumanda tertibatı
- Teker fren silindirleri
- Hidrolik fren boru ve hortumları
- Balatalar kampanalar ve frenin asıl parçaları.
1. Fren Pedalı Esnek ve Yumuşaktır
1. Hidrolik sistemde hava vardır. Havasını alın
2. Birinci lastik segman, hidroliğin geri kaçmasına, sızmasına neden olur. Merkez pompası silindirini tamir et, aşınmış lastik parçaları değiştir, sistemin havasını al.
3. Fren hidrolik hortumları basınç altında uzuyordu zayıflamıştır. Hortumları değiştir sistemin havasını al
4. Pabuçlar kampanaya göre merkezlenmemiş, dolayısıyla balatalar kampanaya düzgün olarak temas etmiyor. Balatalar eşit kalınlıkta değil veya yanlış taşlanmış. Büyük ayarları yaparak pabuçların merkezlenmesini sağlar veya balataları taşla yada değiştir.
5. Tekerlek silindirlerine hidrolik sızıntısı vardır. Kontrol et. Gerekiyorsa lastik segmanları değiştir. Havasını al.
6. Kampanalar incelmiş; kuvvet kuvvet karşısında ovalleşip şekil değiştiriyor. Kampanaları değiştir.
7. Hidrolik kirlenmiş veya yanlış hidrolik konmuş Hidrolik sistemini iyice temizle (yıka) lastik segmanları kontrol et gerekiyorsa değişti, tavsiye edilen hidroliği kullan havasını al
8. Pabuçlar ayarsızdır Küçük ayarları tam yap
2. Fren Pedalı Zayıftır veya Düşüyor
1. Hidrolik sisteminde sızıntı vardır. Sisteme hava giriyor. Tüm bağlantıları, merkez pompasını, tekerlek silindirlerini kontrol et, bağlantıları sık, gerekiyorsa lastik segmanları değiştir ve sistemin havasını al
2. Pabuçlar ayarsız. Küçük ayarları yap.
3. Kampanalar zayıftır veya basınç altında genişliyor. Kampanaları değiştir.
4. Balatalar çok aşınmıştır, yanlış balata kullanılmıştır yada düzgün değildir. Değiştir ve orijinalini kullan.
5. Hidrolik lastik boruları zayıftır, basınçta uzuyor. Lastik boruları değiştir.
6. Sistemdeki hidrolik azalmıştır. Doldur, havasını al.
7. Merkez silindiri yıpranmış veya aşınmıştır. Gerekeni yap.
8. Fren pedalı ayarsızdır. Pedalı ayarla.
9. Pabuçlar yanlış yerleştirilmiştir. Balatalar yanlış takılmıştır. Pabuçları yerlerine tak, balataları orijinali ile değiştir.
3. Fren Pedalı Serttir veya Frenlemeden Sonra Çok Yukarda Kalıyor:
1. Balatalar eskimiş ve sertleşmiştir. Bütün balataları değiştir.
2. Balataların yüzeyine yabancı madde yapışmıştır. Temizle gerekirse değiştir.
3. Hidrolik borularında bükülme, eğilme, ve tutukluk vardır. Düzelt, yapışmış boruları değiştir.
4. Merkez silindirindeki by-pass kanalı tıkanmıştır. Temizle ince telle aç, lastik segmanları değiştir, uygun hidrolik kullan
5. Balatalar kampanaya tam ve düzgün olarak temas etmiyor.(Balataları, kampanaları) taşla ve normal durumuna getir.
6. Pabuç ayarları bozuktur. Pabuçları ayarla
7. Fren pedal ayarı düzgün değil (Boşluk ayarı), pedalı ayarla
8. Pabuç geri getirme yayları arızalıdır. Yayları değiştir. Tekrar silindirleri tamir et.
4. Frenler Ses Yapıyor (Gürültü veya çalıştı şeklinde)
1. Balatalar eskimiş veya yıpranmışlardır. Bütün balataları değiştir.
2. Pabuçlarda eğrilik çarpıklıklar vardır. Pabuçları değiştir
3. Balata perçinleri gevşemiştir. Balataları değiştir.
4. Kampana göbek cıvatalarının gevşekliğinden kampananın ovalleşmesinden, göbek cıvatalarını sık, kampanaları, zımparala gerekiyorsa değiştir.
5. Fren arka plakasının tespit pimleri, teker silindirleri gevşek bırakılmıştır. Plaka üzerindeki kayıtlar arızalıdır. Arka plakarı ve gevşek olan yerleri sık plaka üzerindeki kayıtların arızası büyükse plakaları değiştir. Kayıtları kauçukla gresle yağla.
6. Pabuçlar, geri getirme yayları zayıf ve gevşek olduğundan titreşme yapıyor. Yayları yenileriyle değiştir.
7. Yağlanması gereken yerler yağsızdır. Uygun yağla yağla.
8. Pabuç geri getirme yayları kırıktır. Tespit yayları yerlerinden çıkmıştır. Geri getirme yaylarını tespit yaylarını değiştir.
5. Frenler çok hassastır ve aniden tutuyorsa veya fren yaparken taşıt bir tarafa çekiyor:
1. Kampanalar çizilmişlerdir, üzerindeki izler çıkmaktadır. Kampanaları tornalayın
2. Balatalara yabancı maddeler yapışmıştır, yanlış balata kullanılmıştır.balataları değiştir orjinalini kullan.
3. Fren pabuçları ayarsızdır veya el freni tutmuyordur. Pabuçları ayarla, tutukluk varsa alıştır.
4. Hidrolik madeni veya lastik borularında meydana gelen tutukluklardan dolayı teker silindirine giden basınç eşit değildir. Hidrolik borularını kontrol et ve gerekiyora bu boruları değiştir.
5. Teker silindirleri farklı büyüklüktedir yada teker silindirleri yanlış yere takılmışlardır. Teker silindirlerini kontrol et gerekiyorsa yerlerini değiştir ve orijinal teker silindirleri kullan.
6. Balatalar yanlıştır. Değişik balata kullanılmıştır. Balataların durumunu kontrol et ve gerekirse değiştir.
7. Balatalar greslenmiştir, yağlanmıştır. Balataları değiştir keçeleri kontrol et ve fazla yağları temizle
8. Sistemde hava vardır, teker silindiri pistonları yapışmıştır elemanlar sızdırıyor. Sistemin havasını al, elemanları kontrol et gerekiyorsa değiştir. Teker silindirlerini değiştir.
9. Kampanalar kirlenmiş, çizilmiştir. Temizle tornala
10. (Balatalar) pabuçlar kampanaya göre merkezlenmemişlerdir. Büyük ayarı yapacak pabuçları kampanaya göre merkezle
11. Fren arka tablaları (siperleri) gevşemiştir. Balata bağlantıları gevşemiştir. Fren tablalarını sık, balataları değiştir frenleri ayarla
12. Kampana incelmiş ve kuvvet karşısında genişliyor. Kampanaları değiştir.
13. Balatalar fren hidroliği ile yağlanmışlardır. Balataları değiştir. Teker silindirlerini tamir et.
14. Balata kampanya yapışıp kalıyor. Balatayı temizle veya değişiyor.
6. Frenleme işi zayıflar büyük bir büyük bir pedal kuvveti istiyor veya frenler tutmuyor.
1. Fren balataları yağlanmıştır, greslenmiştir. Balataları keçeleri değiştir, fazla yağları temizle
2. Fren balataları hidrolik ile ıslanmıştır yağlanmışlardır. Balataları değiştir, teker silindirlerini tamir et veya değiştir.
3. Balatalar su ile ıslanmışlardır. Balataları kurut
4. Kampanalar parlamışlardır. Tornala
5. Pabuçlar ayarsızdır. Pabuçları ayarla (küçük ayar)
6. Balatalar perdelenmiş veya çok aşınmıştır. Balataları zımparala veya değiştir.
7. Balataların kampanaya temasları normal değil ve selfenerjinin zayıf olmasına sebep oluyor. Tesbit pimlerinin oluşumunu kontrol et ve küçük ayarı yap
7. Bütün frenler tutukluk yapıyor (tutuyor frenleme yapmadan)
1. Fren pedal ayarı düzgün değildir. Pedalı ayarla
2. El freni sıkı olarak ayarlanmıştır. El freni serbest durumda iken kablo gerginlik ayarını yap ve serbest durumda frenlerin tutup tutmadığını kontrol et
3. Fren pabuçları yerine tam oturmuyorlar ve açık kalıyorlar pabuçları kontrol et gerekiyorsa değiştir.. tam ölçüsünde pabuç kullan.
4. Pabuç geri getirme yayları zayıftır veya kırıktır yahut da takılamamıştır. Kırık ve zayıf yayı değiştir. Takılmamışsa tak
5. Merkez silindirindeki by-pass kanalı tıkalıdır. Pompayı sökerek kanalı temizle
6. Hidrolik sisteminde madeni yağ vardır, teker silindiri elemanları yapışmıştır. Bozulmuş lastik elemanlarını değiştir, tavsiye edilen hidroliği kullan.
7. Hidrolik borularında bükülme ve keskin köşeler (eğilme) vardır, borularda daralma vardır. Daralmış ve hasara uğramış boruları değiştir. Eğilme bükülmeleri borulara zara vermeden düzeltin
8. Fren arka tablası (speri) üzerindeki pabuç kayıtları pabuçları tutacak şekilde hasara uğramışlardır. Pabuçları serbest duruma getir, kayıtları düzelt kauçuklu gres kullan.
9. Kampanalar ovalleşmiştir. Kampanaları tornala, kurtarmıyorsa değiştir.